Γιατί συζητιούνται τόσο τα βρεφικά αντανακλαστικά τελευταία;
Τα τελευταία χρόνια, στο πλαίσιο της ανάπτυξης των παιδιών, αναφέρονται πολύ συχνά τα βρεφικά αντανακλαστικά ή primitive reflexes. Δεν ανακαλύφθηκαν τώρα, όχι. Πάντα τα συζητούσαμε στο χώρο ειδικών θεραπειών για παιδιά, απλώς παλιότερα περισσότερο σε σχέση με σοβαρές αναπτυξιακές και νευρολογικές διαταραχές. Πρόσφατα ξεκίνησε να μελετάται η σχέση τους με την εμφάνιση και πιο ήπιων δυσκολιών αλλά και η συνολική επίδρασή τους στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στα παιδιά.
Ας τα πάρουμε λιγάκι από την αρχή…
Τα βρεφικά αντανακλαστικά είναι οι αυτόματες κινητικές αντιδράσεις των βρεφών σε ορισμένα αισθητηριακά ερεθίσματα. Η εμφάνισή τους ξεκινά συχνά από την εμβρυϊκή περίοδο και σταδιακά ολοκληρώνεται τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού, καθώς οι πιο ώριμες κινητικές δεξιότητες αναδύονται. Επομένως είναι κάτι σαν βασικός κώδικας που επιτρέπει στον εγκέφαλο να χτίσει όχι μόνο τις κινητικές δεξιότητες του ανθρώπου αλλά και τη συνολική ανάπτυξη των επιμέρους δομών του εγκεφάλου που είναι απαραίτητες για επιβίωση και μάθηση. Παραδείγματα τέτοιων αντανακλαστικών είναι το Moro, το ATNR, το STNR. Μαζί με δεκάδες άλλα δομούν το λειτουργικό σύστημα του εγκεφάλου και παραμένουν εκεί, στο παρασκήνιο, και μπορούν να κάνουν την εμφάνισή τους και πάλι σε περίπτωση κάποιας εγκεφαλικής βλάβης ή, σε ορισμένες περιπτώσεις σωματικού και ψυχικού τραύματος και έντονου στρες. Σε αυτές τις έντονες και απαιτητικές καταστάσεις ο εγκέφαλος μπαίνει σε λειτουργία επιβίωσης, επομένως ενεργοποιούνται οι πιο θεμελιώδεις δομές του.
Τι σχέση έχουν όμως όλα αυτά με τις αναπτυξιακές δυσκολίες των παιδιών;
Σε παιδιά που εμφανίζουν ήπιες έως σοβαρές δυσκολίες από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, π.χ. καθυστέρηση λόγου, δυσκολίες ομιλίας, μαθησιακές δυσκολίες, δυσκολίες προσοχής όπως ΔΕΠΥ, δυσκολίες κινητικού συντονισμού αλλά και διαταραχές αυτιστικού φάσματος ή διαταραχές που οφείλονται σε οργανικά αίτια όπως σύνδρομα, συχνά παρατηρείται η παραμονή των βρεφικών αντανακλαστικών πέραν του συνηθισμένου χρόνου ολοκλήρωσής τους. Αυτό μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα να παραμένει ο εγκέφαλος σε ένα πιο ανώριμο στάδιο ανάπτυξης και να εμποδίζεται η ομαλή εξέλιξη των ικανοτήτων του παιδιού. Έχουν συσχετιστεί συγκεκριμένα αντανακλαστικά με τις διάφορες αναπτυξιακές δυσκολίες και αυτό μας καθοδηγεί στη θεραπευτική μας διαδρομή.
Και τι μπορούμε να κάνουμε για όλα αυτά;
Σε αντίθεση με την παλιότερη αντίληψη, ότι στη θεραπεία πρέπει να αναχαιτίσουμε τα αντανακλαστικά, δηλαδή να μην εκλύονται και να μην φαίνονται, τα πιο σύγχρονα μοντέλα παρέμβασης εστιάζουν στην ολοκλήρωσή τους. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι τα προσεγγίζουμε με άλλο τρόπο και με άλλο στόχο. Πώς ακριβώς γίνεται αυτό στην πράξη, θα το δούμε σε επόμενο άρθρο.