Το LEGO®-based therapy αποτελεί ένα πρόγραμμα ενίσχυσης κοινωνικών δεξιοτήτων που διαμορφώθηκε σαν αποτέλεσμα των συνεχών προσπαθειών των δημιουργών του να παράσχουν μια αποτελεσματική παρέμβαση σε παιδιά με Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή. Η ιδέα έχει τη βάση της στην αξίωση ότι χρησιμοποιώντας τα προσωπικά ενδιαφέροντα του παιδιού ενισχύεται το κίνητρο για συμμετοχή, δράση και μάθηση. 
     Αναπτύχθηκε αρχικά από τον ψυχολόγο Daniel LeGoff, ο οποίος παρατήρησε ότι παιδιά με αυτισμό διέθεταν μεγαλύτερο κίνητρο και ενδιαφέρον για διαπροσωπική αλληλεπίδραση όταν συμμετείχαν σε δραστηριότητες που χρησιμοποιούνταν υλικά LEGO®. Το πρόγραμμα εντέλη, εγκαθιδρύθηκε σαν ομαδική θεραπευτική παρέμβαση και χρησιμοποιήθηκε ευρέως σε παιδιά με δυσκολίες κοινωνικής εμπλοκής και επικοινωνίας, όπως Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή, αγχώδεις διαταραχές (ιδίως κοινωνική φοβία), δυσκολίες προσαρμογής, Διάσπαση Προσοχής και Υπερκινητικότητα και προκλητικές-επιθετικές συμπεριφορές. Η πρακτική εφαρμόζεται συστηματικά σε δομές του εξωτερικού, όπως σε κλινικά πλαίσια ψυχικής υγείας, νευροαναπτυξιακές κλινικές, σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία και σε κέντρα αποκατάστασης. 

legomeeting.jpeg


    Στην πράξη, η λέσχη LEGO® αφορά ένα είδος συνεργατικού κατασκευαστικού παιχνιδιού, κατά τη διάρκεια του οποίου τα παιδιά εργάζονται μαζί ώστε να χτίσουν μοντέλα LEGO®. Κοινωνικές εμπειρίες κλειδιά, όπως η συνεργασία, η κοινή προσοχή και επίτευξη, ο καταμερισμός εργασίας,  το μοίρασμα, η εναλλαγή σειράς και η λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία ενισχύονται και καθοδηγούνται από τον συντονιστή της ομάδας. Εντός του περιβάλλοντος της λέσχης αναδύονται πολλές φυσικές ευκαιρίες για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.   
       Η παρέμβαση μπορεί να απευθύνεται τόσο σε ατομικό όσο και σε ομαδικό επίπεδο, κατά τη διάρκεια του οποίου διαμορφώνονται οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να ευδοκιμήσουν δεξιότητες όπως η επικοινωνία, η κοινωνική υποστήριξη, η κοινή επίλυση προβλημάτων καθώς και η διευθέτηση συγκρούσεων.
      
   Πιο συγκεκριμένα, οι ικανότητες που ενισχύονται μέσα από τη Λέσχη, μπορούν να διακριθούν σε τρεις τομείς:
●    Κατασκευαστικές δεξιότητες, όπως επιδεξιότητα στο χειρισμό αντικειμένων και δεξιότητες συντονισμού ματιού-χεριού
●    Δεξιότητες αυτορρύθμισης, αυτοελέγχου και ευελιξίας
●    Δεξιότητες κοινωνικής συναλλαγής και επικοινωνίας

Βασικές αρχές
●    Το πρόγραμμα έχει σαν στόχο μέσα από τη φυσική δόμηση των μοντέλων να ενθαρρύνει και να διευκολύνει  τη δόμηση κοινωνικών και προσαρμοστικών δεξιοτήτων.
●    Βασίζεται στις εγγενείς επιβραβευτικές και εμψυχωτικές όψεις του κατασκευαστικού παιχνιδιού.
●    Η καρδιά του προγράμματος θεμελιώνεται στη συνεργατική διαδικασία και τη σύμφυτη αλληλεξάρτηση, η οποία εγείρει την αναγκαιότητα της δημιουργίας δεσμών, του μοιράσματος, της επικοινωνίας και του αμοιβαίου σεβασμού και εκτίμησης. Όποτε είναι δυνατό, ο συντονιστής της ομάδας αντανακλά καταστάσεις σύγκρουσης, περιορισμούς στη δομή και το πρόγραμμα, απογοητεύσεις και διαφωνίες τις οποίες τα παιδιά καλούνται να επιλύσουν μόνα τους ή να ζητήσουν βοήθεια από το συντονιστή. Σε κάθε περίπτωση υποστηρίζεται η ανεξάρτητη βαθμιαία ανάπτυξη τέτοιων δεξιοτήτων.
●    Η επικοινωνία και η σύναψη κοινωνικών σχέσεων συμβαίνει αυθόρμητα σαν αποτέλεσμα της κοινής προσοχής σε ένα κοινό στόχο.
●    Το πρόγραμμα έχει τέσσερα προοδευτικά στάδια επίτευξης, με συγκεκριμένους στόχους και προκλήσεις στο κάθε στάδιο. Κάθε στάδιο βασίζεται στις δεξιότητες που κατακτήθηκαν σε προηγούμενα επίπεδα. Η διαδικασία της διαβάθμισης σταδίων στηρίζεται τόσο στις κατασκευαστικές και δημιουργικές δεξιότητες όσο και στις κοινωνικές δεξιότητες  που αναδύθηκαν στα προηγούμενα στάδια.

legoplay.jpg

Οι συνεδρίες συνήθως έχουν συχνότητα μια φορά την εβδομάδα και διάρκεια μεταξύ 75 και 90 λεπτών. Οι ομαδικές συνεδρίες τείνουν να είναι πιο δομημένες από τις ατομικές. Σε γενικές γραμμές η ρύθμιση των ομαδικών συνεδριών ξεκινά από ένα υψηλότερο βαθμό δομής και ελέγχου, ενώ σταδιακά ο βαθμός ελευθερίας αυξάνει και εξελίσσεται σε πιο αυτο-κατευθυνόμενη και λιγότερο δομημένη δραστηριότητα.

Η διαδικασία της συνεργατικής δόμησης
    Οι ομάδες συνήθως αποτελούνται από μικρότερες υπο-ομάδες στις οποίες έχει ανατεθεί ή επιλεγεί από τα ίδια τα παιδιά ένα συγκεκριμένο project. Κάθε συμμετέχοντας έχει ένα συγκεκριμένο ρόλο. Οι ρόλοι μετατοπίζονται από παιδί σε παιδί με συχνότητα ανάλογη των δεξιοτήτων της εκάστοτε ομάδας.

Οι ρόλοι:
●    Ο μηχανικός
 Είναι αυτός που περιγράφει ποια κομμάτια απαιτούνται και πού πρέπει να τοποθετηθούν σύμφωνα με τις οδηγίες.
●    Ο προμηθευτής
Αναζητά τα κομμάτια που υποδείχθηκαν από το μηχανικό και εφοδιάζει τον οικοδόμο. Είναι επίσης υπεύθυνος για την αποσυναρμολόγηση και την φύλαξη των κομματιών.
●    Ο οικοδόμος
 Είναι εκείνος που κατασκευάζει το  μοντέλο σύμφωνα με τις εικονογραφημένες οδηγίες και τις λεκτικές οδηγίες του μηχανικού.

     Σταδιακά η ομάδα συγκεκριμένης δόμησης μετατρέπεται σε συνεργατική ομάδα ελεύθερης δόμησης. Σε αυτή, τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να προτείνουν ελεύθερα τις ιδέες τους για σχέδια, να επιλέξουν και να οργανώσουν μόνα τους την κατασκευή του project.
 
Εξατομικευμένη θεραπεία και θεμελιώδεις δεξιότητες
     Σε κάποιες περιπτώσεις, πριν από τη συμμετοχή στην ομάδα, μπορεί να χρειαστούν κάποιες ατομικές συνεδρίες LEGO®-based therapy. Αυτό το είδος της παρέμβασης είναι προαιρετικό και αφορά πολύ μικρά παιδιά καθώς και παιδιά με σημαντικές γνωστικές δυσκολίες και δυσκολίες οπτικής αντίληψης. Ο στόχος είναι να εκπαιδευτούν σε αυτές τις πολύ θεμελιώδεις δεξιότητες ώστε εν συνεχεία να συμμετάσχουν στη ομάδα.

    Μέσω του ομαδικού κατασκευαστικού παιχνιδιού δίνεται η δυνατότητα στα παιδιά να κατανοήσουν, να  διαμορφώσουν και να εφαρμόσουν κατάλληλες στρατηγικές κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπως η επίλυση συγκρούσεων, η εναλλαγή σειράς, η αποδοχή της κριτικής των άλλων, το πώς θα εκφράσουν μια δυσαρέσκεια, αλλά και το να μπουν στη διαδικασία να εργαστούν συνεργατικά για την επίτευξη ενός κοινού σκοπού. Αυτό απαιτεί δεξιότητες κοινωνικής προσαρμογής, ενώ παράλληλα μέσω του ελεύθερου κατασκευαστικού παιχνιδιού και της εναλλαγής των ρόλων ενισχύεται τόσο η ατομική πρωτοβουλία όσο και η σφαιρική κατανόηση των ρόλων που αντιπροσωπεύουν μέσα στην κοινότητα.             
     Τέλος, ο μεταβαλλόμενος ρόλος διευρύνει την ευελιξία στον τρόπο σκέψης και δράσης, δεδομένου ότι και η παραμονή σε μια θέση ενισχύει μια άκαμπτη λογική. Τα παιδιά έτσι, περνώντας από όλες τις θέσεις κατανοούν τη έννοια της προσφοράς του κάθε ρόλου στο κοινωνικό σύνολο. Με εργαλείο λοιπόν, τη δόμηση σε φυσικό, “εξωτερικό” επίπεδο, διευκολύνουμε και διευρύνουμε τη δόμηση διαπροσωπικών και “εσωτερικών” διεργασιών και ικανοτήτων.


Πηγές:

LeGoff D. B., Gomez G., Kraus GW, Baron-Cohen (2014), LEGO®-based therapy, How To Build Social Competence Through LEGO®-based Clubs For Children With Autism And Related Conditions, Great Britain: Jessica Kingsley Publishers

Comment