Picture1.png

Οι περισσότεροι γνωρίζουμε ότι διαθέτουμε πέντε βασικές αισθήσεις με τις οποίες αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο γύρω μας. Πολλοί επίσης, γνωρίζουμε ότι διαθέτουμε άλλα δύο πολύ βασικά αισθητηριακά συστήματα, το ιδιοδεκτικό και το αιθουσαίο σύστημα στα οποία έχουμε αναφερθεί αναλυτικά σε προηγούμενα άρθρα. Τώρα λοιπόν, είναι η ώρα να μιλήσουμε για μια όγδοη αίσθηση, που είναι η ενδοδόχος.

Ενδοδόχος είναι εκείνη η αίσθηση που μας δίνει πληροφορίες για το τι συμβαίνει μέσα στο σώμα μας. Όπως και με τις υπόλοιπες αισθήσεις ο εγκέφαλος καταγράφει ερεθίσματα μέσω υποδοχέων που βρίσκονται στα εσωτερικά όργανα. Τις πληροφορίες αυτές τις ερμηνεύει ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες του σώματος και να διατηρήσει σταθερές τις εσωτερικές του συνθήκες (ομοιόσταση). Τέτοιες αισθητηριακές εισροές περιλαμβάνουν την πείνα, τη δίψα, την ανάγκη για τουαλέτα, τη θερμοκρασία, τον πόνο και οποιαδήποτε άλλη εσωτερική αίσθηση και με αυτό τον τρόπο ρυθμίζονται όλες οι εσωτερικές λειτουργίες του σώματός (καρδιακός παλμός, πέψη κλπ).

Όπως και στα υπόλοιπα επτά αισθητηριακά συστήματα τα παιδιά μπορεί να είναι είτε υπερ- είτε υπο-ανταποκριτικά στην αισθητηριακή εισροή.

Η υπερ-ανταποκριτικότητα σημαίνει ότι ένα παιδί είναι υπερευαίσθητο στην αίσθηση αυτή. Και η παραμικρή αίσθηση πείνας, δίψας ή η ανάγκη για τουαλέτα μπορεί να το αποδιοργανώσει. Ακόμη και η ελάχιστη αλλαγή στη θερμοκρασία τους ή το άκουσμα του καρδιακού παλμού μπορεί να είναι έντονα διασπαστική. Κάποιες από τις εσωτερικές αισθήσεις μπορεί να είναι επίσης, όχι απλά ενοχλητικές αλλά και επώδυνες.

Η υπο- ανταποκριτικότητα από την άλλη, σημαίνει υπο-ευαισθησία στις αισθήσεις που προέρχονται από τα σχετικά όργανα. Έτσι χρειάζεται πολύ μεγάλη ποσότητα και ένταση στην αίσθηση ώστε να καταγραφεί και να αναγνωριστεί η πληροφορία που λαμβάνει ο εγκέφαλος. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πότε χρειάζεται τουαλέτα, παρά μόνο όταν είναι μεγάλη ανάγκη, ή να μην καταλαβαίνει πότε πεινάει και να χρειάζεται να φτάσει στα όρια της πείνας για να ζητήσει φαγητό. Μπορεί επίσης να μην καταγράφει τον πόνο ή η αίσθηση να είναι τελείως διαφορετική (σαν γαργαλητό για παράδειγμα).

Δυσκολίες στην επεξεργασία των ερεθισμάτων που προέρχονται από την ενδοδόχο αίσθηση κυρίως συναντώνται σε παιδιά με γενικές δυσκολίες αισθητηριακής επεξεργασίας, αυτισμό, ΔΕΠ-Υ, αγχώδεις διαταραχές,κατάθλιψη, διατροφικές διαταραχές, ακόμη και παχυσαρκία.

Picture2.png

Διαταραγμένη αισθητηριακή εισροή σε αυτό το σύστημα οδηγεί σε συναισθηματικές αντιδράσεις.

Σκεφτείτε για παράδειγμα, πώς είναι όταν χρειαζόμαστε τουαλέτα και δεν μπορούμε να βρούμε. Συνήθως είμαστε ανήσυχοι και προς διαρκή αναζήτηση κάποιου εύκαιρου μέρους.

Tέτοιου τύπου δυσκολίες, μπορεί να δυσχεραίνουν τις δεξιότητες αυτο-ρύμισης. Ένα παιδί που λαμβάνει συνεχώς έντονες πληροφορίες από αυτό το σύστημα, ή στην αντίθετη περίπτωση δεν τις καταγράφει καν, δεν μπορεί να ρυθμίσει ανάλογα τις σωματικές του αντιδράσεις και να ικανοποιήσει έγκαιρα τις ανάγκες του. Έτσι λοιπόν, μπορεί να είναι διαρκώς εκνευρισμένο, ανήσυχο, να ασχολείται υπερβολικά με το τι συμβαίνει στο σώμα του ή να παρουσιάζει δυσκολίες στη διατροφή και την τουαλέτα. Επίσης μπορεί να μην αντιλαμβάνεται το πότε κουράστηκε, παρά μόνο όταν εντέλη καταρρεύσει απ’ την κούραση. Η έλλειψη κατάκτησης και ελέγχου των δεξιοτήτων αυτών επηρεάζει το επίπεδο αυτοεκτίμησης του παιδιού και εμπιστοσύνης στον εαυτό του.

Picture3.png

Επιπλέον, τα παιδιά που δυσκολεύονται με την ενδοδόχο επεξεργασία, μπορεί να παρουσιάζουν δυσκολίες στην καταγραφή των συναισθημάτων. Αυτό συμβαίνει γιατί μπορεί να μην έχουν επίγνωση των σωματικών ενδείξεων που σχετίζονται μ’ ένα συναίσθημα και που μας βοηθούν να το ερμηνεύσουμε. Έτσι δυσκολεύονται να εντοπίσουν και να αναγνωρίσουν τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις. Για παράδειγμα, μπορεί να μην καταλαβαίνουν πότε αισθάνονται φόβο γιατί δεν αντιλαμβάνονται ότι οι μύες τους είναι σφιγμένοι, ότι η αναπνοή τους είναι ρηχή και ότι η καρδιά τους χτυπά γρήγορα.

Όλα αυτά μας φέρνουν αντιμέτωπους με ζητήματα ασφάλειας καθώς και δυσκολία να λειτουργήσει το παιδί σε ένα τυπικό περιβάλλον.

Ενδείξεις που δηλώνουν δυσκολίες στην ενδοδόχο επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνουν:

● Δυσκολία με την τουαλέτα (νυχτερινή ενούρηση και εν γένη ατυχήματα)

● Δυσκολία να καταλάβουν πότε πεινούν ή διψούν ή αντιθέτως μπορεί να πεινάνε ή να διψάνε συνεχώς

● Δυσκολία να αναγνωρίσουν και να επικοινωνήσουν εσωτερικές καταστάσεις και αισθήσεις του σώματος τους (αν νιώθουν ζέστη/κρύο, πόνο κλπ)

● Δυσκολία να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους (πχ. δεν κατανοούν ότι είναι θυμωμένα ώσπου να ξεσπάσουν λεκτικά ή σωματικά)

● Μπορεί να αποδιοργανώνονται από εσωτερική αισθητηριακή εισροή, όπως για παράδειγμα όταν ακούν τον καρδιακό παλμό τους

● Μπορεί να δυσκολεύονται να προσαρμόσουν την ένταση της φωνής τους ανάλογα με το περιβάλλον

Δυσκολίες στην ενδοδόχο επεξεργασία μπορεί να συνυπάρχουν με δυσκολίες και στα υπόλοιπα αισθητηριακά συστήματα. Στην περίπτωση λοιπόν, που παρατηρείτε κάποιες από τις παραπάνω ενδείξεις, καλό θα ήταν να απευθυνθείτε σε έναν Εργοθεραπευτή, ο οποίος θα αξιολογήσει το παιδί συνολικά και θα προτείνει το ανάλογο πρόγραμμα παρέμβασης.


Βιβλιογραφία:

Greutman H., and Kostelyk S., Sensory Processing Explained: A Handbook for Parents and Educators, April 2018

Comment