Τί είναι τα πρώιμα αντανακλαστικά;

Είναι μια αυτόματη κινητική ανταπόκριση που προκαλείται από κάποιο αισθητικοκινητικό ερέθισμα. Συμβαίνει έπειτα από δραστηριοποίηση των κατώτερων τμημάτων του εγκεφάλου (εγκεφαλικό στέλεχος) χωρίς να απαιτούν τη συμμετοχή της συνειδητής σκέψης (ανώτερες φλοιώδεις περιοχές του εγκεφάλου). Εγείρονται φυσιολογικά τους πρώτους μήνες ζωής ενός βρέφους ή ακόμη και κατά την ενδομήτριο ζωή. Μάλιστα κάποια από αυτά βοηθούν το έμβρυο να περάσει μέσα από το κανάλι της γέννησης κατά τη διάρκεια του τοκετού (πχ αντανακλαστικό Galant). Ωστόσο, καθώς ανώτερες και πιο εκλεπτυσμένες περιοχές του εγκεφάλου ωριμάζουν, τα πρώιμα αντανακλαστικά θα πρέπει να υποχωρήσουν προκειμένου να αντικατασταθούν από ωριμότερα πρότυπα κίνησης και να λάβει χώρα η νευρολογική οργάνωση που απαιτείται για την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Ποια είναι η χρησιμότητά τους;

Σε γενικές γραμμές τα πρώιμα αντανακλαστικά, βοηθούν το βρέφος να οργανώσει την κινητική του συμπεριφορά. Αποτελούν μαζί με την αισθητηριακή επεξεργασία τα θεμέλια για την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Για παράδειγμα, κάποια αντανακλαστικά είναι υπεύθυνα για την επιβίωση του βρέφους (πχ αντανακλαστικό Moro), κάποια συμμετέχουν στην τοποθέτηση του βρέφους στην καθιστή και στη συνέχεια στην όρθια θέση (συμμετρικό τονικό αυχενικό αντανακλαστικό) και άλλα είναι υπεύθυνα για το μπουσούλισμα (τονικό λαβυρίνθιο αντανακλαστικό, συμμετρικό τονικό αυχενικό).

Τα πρώιμα αντανακλαστικά τυπικά παραμένουν ενεργά για μερικούς μήνες εξυπηρετώντας κάποιο σκοπό. Μετά το πέρας του σκοπού τους ολοκληρώνονται και δίνουν τη θέση τους σε πιο ώριμα πρότυπα κίνησης και συμπεριφοράς.Τα αντανακλαστικά ποτέ δεν εξαφανίζονται εντελώς, μπαίνουν κατά κάποιο τρόπο σε ρύθμιση ύπνου και μπορούν να επανενεργοποιηθούν υπό συνθήκες έντονου στρες ή έπειτα από συναισθηματικά ή φυσικά τραυματικά γεγονότα.

Γιατί κάποια αντανακλαστικά παραμένουν;

Οι λόγοι για τους οποίους ένα αντανακλαστικό μπορεί να επιμένει ποικίλουν και πότε δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι σε ποιον παράγοντα οφείλεται αυτή η παραμονή. Οι λόγοι μπορεί να αφορούν τραυματικές εμπειρίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού. Επίσης η καισαρική τομή, η προωρότητα, η έκθεση σε τοξικές ουσίες, ελλιπές ή απόν έρπισμα ή μπουσούλισμα και φτωχές αισθητικοκινητικές εμπειρίες είναι παράγοντες που επηρεάζουν την ολοκλήρωση των αντανακλαστικών. Τα βρέφη μπορεί να μην είχαν τις κατάλληλες ευκαιρίες ή το χώρο για να κινηθούν, με αποτέλεσμα να μην έλαβαν τα απαραίτητα ερεθίσματα για την πλήρη ωρίμανση του νευρικού τους συστήματος. Επίσης, η παρατεταμένη χρήση οθονών (tablet, υπολογιστής, τηλεόραση) έχει σαν αποτέλεσμα λιγότερη κίνηση και κατά συνέπεια λιγότερες ευκαιρίες για τον εγκέφαλο να αντιμετωπίσει προκλήσεις και να βιώσει εμπειρίες απαραίτητες για την ανάπτυξή του.

Picture2png.png
 

Είναι όλο και πιο συχνό φαινόμενο στα σχολεία να υπάρχουν παιδιά που δεν έχουν λάβει τις απαραίτητες ποσότητες αισθητηριακών εμπειριών, κίνησης, παιχνιδιού, μουσικής και ομιλίας. Σαν αποτέλεσμα τα παιδιά αυτά δεν είναι ακόμη αναπτυξιακά έτοιμα να χρησιμοποιήσουν το επίπεδο της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης η οποία προσφέρεται. Goddard- Blyth, The Well Balanced Child.

Ποια είναι τα αποτελέσματα της παραμονής;

Αν τα αντανακλαστικά παραμένουν παρεμβαίνουν στην κοινωνική, ακαδημαϊκή και κινητική μάθηση του παιδιού. Τα αντανακλαστικά εδράζουν στο εγκεφαλικό στέλεχος. Όσο παραμένουν ενεργά το τμήμα του εγκεφάλου που αφορά την επιβίωση διεγείρεται συνεχώς. Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται διαρκώς σε τέτοιο καθεστώς, τα ανώτερα κέντρα του εγκεφάλου είναι δύσκολο να αναλάβουν δράση ώστε να σκεφτούμε, να δημιουργήσουμε, να επικοινωνήσουμε, να λάβουμε αποφάσεις και να μάθουμε.

Ακόμη, τα διάφορα μέρη του σώματος δεν μπορούν να κινηθούν ανεξάρτητα. Αυτές οι επιπρόσθετες κινήσεις προκαλούν σύγχυση στα αισθητικοκινητικά συστήματα. Αυτή η σύγχυση

μπορεί κατά συνέπεια να προκαλεί αυξημένο ή χαμηλό μυϊκό τόνο, εύκολη κόπωση, υπερκινητικότητα/δυσκολίες προσοχής, δυσκολίες σε ισορροπία, αμφίπλευρη οργάνωση, οπτικοκινητικό συντονισμό, καθώς και σε δεξιότητες οπτικής και ακουστικής επεξεργασίας και μαθησιακές δυσκολίες.

Πώς θα καταλάβω αν το παιδί μου έχει ενεργά αντανακλαστικά;

Αν εντοπίζετε δυσκολίες στις δεξιότητες που προαναφέρθηκαν θα ήταν καλό να απευθυνθείτε σε έναν Εργοθεραπευτή. Η αξιολόγηση γίνεται μέσα από μια σειρά δοκιμασιών που εγείρουν τυχούν παραμένοντα αντανακλαστικά.

Πώς αναχαιτίζονται τα ενεργά αντανακλαστικά;

Η παρέμβαση πραγματοποιείται μέσα από πρωτόκολλα ασκήσεων που έχουν σαν στόχο την ολοκλήρωση των αντανακλαστικών. Με αυτό τον τρόπο γίνεται επιτρεπτή η κατάλληλη νευρολογική ανάπτυξη. Τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα της παρέμβασης αφορούν βελτίωση σε κοινωνικές δεξιότητες, την ακαδημαϊκή και κινητική μάθηση και το γενικότερο φυσικό και συναισθηματικό ευ ζην του παιδιού.


Πηγές:

Harald Blomberg, Moira Dempsey. Movements That Heal: Rhythmic Movement Training and Primitive Reflex Integration, USA ed. (Melbourne: Rhythmic Movement Training International, 2008)

Konicarova, J.; Bob, P. (2013). "Asymmetric tonic neck reflex and symptoms of attention deficit and hyperactivity disorder in children". International Journal of Neuroscience.

Konicarova, J.; Bob, P. (2012). "Retained primitive reflexes and ADHD in children".

Comment